Na het succes van de voorstellingenreeks in 2025 stond één ding vast: Gilles! mocht niet eindigen in de Bourla. Het productieteam van Het Toneelhuis droomde van een tournee door Vlaanderen, en al snel volgde de vraag aan Fanfare Toeterdonk of wij een tiental voorstellingen in 2026 zagen zitten. Onze dirigent polste bij de muzikanten, en het antwoord was duidelijk: ja, wij gaan mee op tournee!

De data werden vastgelegd, agenda’s geblokkeerd en begin 2026 begon onze dirigent aan een huzarenstukje: een complex carpoolplan waarmee we met zo weinig mogelijk auto’s, maar zoveel mogelijk muzikanten, Vlaanderen zouden doorkruisen.

🎺 Een vliegende start: opfrissen, repeteren, finetunen

Voor Toeterdonk begon de 2026‑reeks op 1 mei en dat meteen na ons kathedraalconcert in Mechelen. De ‘Gilles!’ muzikanten verzamelde bij de dirigent thuis voor een opfrisrepetitie; de ideale opwarming voor wat zou volgen.

4 mei trokken we naar de Bourlaschouwburg voor een doorlooprepetitie met Jan Decleir zelf.
Het Bourlapersoneel zorgde opnieuw voor een warm onthaal.

Op de scene: licht, geluid, timing, cues… alles werd opnieuw op punt gezet.
Jan bracht zoals altijd zijn typische mix van rust, humor en vakmanschap mee.

5 mei volgde de generale repetitie met beperkt publiek.

🚐 Op tournee: van Genk tot Brugge (en zelfs Breda)

12 mei – Genk

Onze eerste stop buiten Antwerpen was C‑mine. Nieuwe zaal, nieuwe techniek, nieuwe uitdagingen.
Bij de soundcheck van de fanfare met gesloten voordoek merkte Jan vanuit de zaal meteen op: “Je hoort op deze manier de zoon van Simon op slagwerk onvoldoende.”. Die avond waren Bomma Carine en Hanne onze slagwerkers van dienst.
Bleek Jan over informatie te beschikken waar de rest van de Toetermuzikanten nog geen weet van had?
Had hij zonet langs de neus weg verklapt dat Hanne de “aangenomen zoon” van onze dirigent was?
En zo was het eerste humoristische feitje van de avond geboren.

Nog even experimenteren met het openen van het doek en de klank, een laatste keer zoeken naar de juiste balans tussen ruimte en resonantie… en dan waren we klaar voor onze eerste voorstelling buiten de Bourlaschouwburg. Een nieuw podium, een nieuwe akoestiek, maar dezelfde focus en dezelfde goesting.

Minder leuk: de instrumentenkoffer van Johan had een klap gekregen tijdens het transport. Gelukkig bleef het instrument ongedeerd. Een stille ode aan degelijke instrumentenkoffers.

13 mei – Aalst

De rit naar CC De Werf in Aalst, via de Brusselse Ring werd voor sommigen een onverwachte beproeving. De zwaarste avondspits van het jaar: 455 km file. Het verkeer stond muurvast, en dat leidde tot een reeks bezorgde WhatsApp‑berichten.

“Hey, wij zijn onderweg maar er is veel file. We gaan op tijd zijn voor de repetitie, maar kan iemand informeren of we daarna nog kunnen eten? Indien nodig mag iemand iets aan de kant zetten voor ons. Ook voor de auto van Stef.”

Even later volgde het bericht:

“Wij staan ook in file, er komt steeds tijd bij…”

Gelukkig raakte iedereen uiteindelijk op tijd binnen, al dan niet met een verhoogde hartslag.
Het werd meteen duidelijk: ook files maken deel uit van een tournee.

Er begonnen stemmen op te gaan binnen de groep: “Zouden we niet gewoon een eigen tourbus moeten hebben?” Het begon als een grap, maar naarmate de kilometers en carpoolcombinaties zich opstapelden, werd het steeds meer een running gag.

En toen gebeurde het: we stootten op een foto van een busmaatschappij die, hoe kan het ook anders, “Gilles” heet. Dat zorgde voor een collectieve glimlach én een golf van inspiratie: De Gilles! Toeter Tourbus – Op toernee met Jan Decleir. Wie weet… wordt die tourbus‑droom nog werkelijkheid.

14 mei – Mechelen

De prachtige Stadsschouwburg wachtte ons op.
Door de 1000 km van Kom Op Tegen Kanker vreesden we parkeerproblemen, maar uiteindelijk viel alles mee.

Onze voorzitter stuurde die middag nog een strenge WhatsApp‑boodschap:

‼️ Belangrijk voor vanavond in Mechelen ‼️

Er is vanavond géén gaasdoek en ook géén zwart doek om ons extra af te schermen op de momenten dat we niet spelen.
Het podium is kleiner, dus we zitten heel dicht bij Jan.
Daarom graag extra aandacht tijdens de voorstelling:

• netjes op je stoel blijven zitten
• niet hangen
• geen ostentatief geeuwen (of snurken)😅
• zo weinig mogelijk lampjes gebruiken
• nog stiller zijn dan anders
• ⁠…

Ter plaatse bleek dat de techniek alles toch netjes had kunnen ophangen.
We mochten dus gerust geeuwen, van zitbil wisselen en even rekken … zolang het maar stil was.

Breda, Dilbeek & Heist‑op‑den‑Berg

Het was een bijzonder spannende week voor onze dirigent Simon. Zoals de meesten wel weten, combineert hij zijn rol als dirigent, arrangeur en carpoolplanner van Fanfare Toeterdonk met een fulltime functie als eerste trompettist-solist bij de Philharmonie Luxembourg. Uitgerekend deze week stonden daar nog een hele reeks activiteiten op de planning.

Dat betekende heel wat kilometers tussen Luxemburg‑stad en de verschillende Gilles!‑locaties. Voor Simon vormde dat een bijzondere uitdaging: tot 16u30 repetitie in Luxemburg, en om 19u al verwacht voor de soundcheck. Vooral Breda was pittig, met zowel de Brusselse als Antwerpse ring ertussen en dat tijdens de spits. Gelukkig begon de voorstelling in Breda pas om 20u30.

19 mei – Breda

Jaja we gingen het over de grens zoeken en werden er ontvangen in het ruime Theater Chassé, compleet met massageruimte. Helaas was er geen tijd voor een massagesessie.

En Simon? Wel, die was zelfs op tijd voor de groepsfoto.

20 mei – Dilbeek

Terug wat dichter bij huis in CC Westrand te Dilbeek. Dan moesten we net als in Aalst de avondspits van de Brusselse Ring overleven maar die verliep die avond uitzonderlijk vlot.

En Simon? Die had blijkbaar alle rode lichten op groen staan. Niemand weet hoe hij het deed, maar hij stond er alweer alsof hij om de hoek woonde.

21 mei – Heist-op-den-Berg

21 mei ging het net over de provinciegrens naar CC Zwaneberg in Heist‑op‑den‑Berg. Daar kwamen we Bart tegen, jarenlang de vaste technieker van CC Den Breughel. Een fijn weerzien.
Achter het gordijn werd het soms speels: Kristien had vingerpopjes mee, elk een personage uit Gilles! Poppenkast achter de coulissen dus.

En Simon? Die heeft zelfs nog kunnen eten en drinken voor de voorstelling.

28 mei – Brugge

Op 28 juni trokken we onder een brandende zon, ruim boven de 30 graden, richting Brugge. Aan de artiesteningang van de Stadsschouwburg voelde het gebouw nog heerlijk koel, maar elk verdieping die we hoger gingen hoe warmer het werd: warm, warmer, warmst.

Op scène leek het aanvankelijk mee te vallen, maar zodra de zaal gevuld was, steeg de temperatuur pijlsnel. Op enkele momenten tijdens de voorstelling verlieten zelfs enkele toeschouwers de theaterzaal, vooral toeschouwers op het balkon. Volgens Jan door de warmte … of misschien onze valse noten. 😉 Ook de techniek had het zwaar: de autocue van Jan bleef hangen. Maar zoals altijd maakte Jan van een technisch drama gewoon extra dramaturgie.

Achter het gordijn zorgde Erik dan weer voor een onverwacht komisch moment. Tijdens een langer wachtstuk besloot hij zijn instrument op te poetsen. Hij haalde zijn poetsdoek boven… en hop, er viel ook een wasknijper uit zijn etui … recht in de klankbeker. Hilarisch, behalve wanneer je dat in stilte moet proberen terug op te vissen terwijl de voorstelling verdergaat.

Uiteraard moest de innerlijke mens ook versterkt worden. Er waren heerlijke artisanale broodjes, en voor Johan ‘iets anders’.

Na de voorstelling kreeg Johan de klassieke vraag: “En Johan, hoe vond ge het?”
Zijn antwoord was legendarisch in zijn eenvoud: “Lekker.” Niet over de voorstelling maar over de gluten‑ en lactosevrije opties die hij eindelijk eens zonder zorgen kon eten.

🎭 2 juni — Laatste voorstelling in de Bourlaschouwburg

Op 2 juni speelden we onze allerlaatste voorstelling van Gilles! in de Bourlaschouwburg. Ondanks een drukke avondspits richting Antwerpen raakte iedereen mooi op tijd binnen. Het keukenteam had nog eens alles uit de kast gehaald: mosselen met friet. Een feestmaal om onze Bourla‑periode af te sluiten.

Om 19u volgde de soundcheck, die vlot verliep. Daarna was het de beurt aan Jan. Rond 19u45 begaven we ons naar de scène, nog wat bijpraten, zorgen dat alles goed staat … tot het slagwerk plots opmerkte dat hun verhoogde podium verdacht veel kraakte. Productieleidster Katinka stond meteen paraat en riep de technische ploeg erbij, maar zo kort voor aanvang kon er weinig aan gedaan worden. De boodschap was duidelijk: heel rustig bewegen, slagwerkers.

De voorstelling zelf kreeg opnieuw haar eigen karakter, met een opvallend responsief publiek dat vaker dan anders reageerde op Jans tekst. En dan, na de laatste noot, kwam het besef: dit was onze laatste keer in de Bourla.

We gaan de schouwburg, de sfeer, en vooral de warme Bourla-medewerkers missen.

🌳 5 juni — Tervuren: tussen kasseien, bossen en… improvisatie

Op 5 juni belandden we in Tervuren. Korter bij huis en voor sommige muzikanten was de heenrit eens iets anders dan steenwegen en snelwegen: kronkelende wegen door bosrijk gebied, idyllische vergezichten en authentieke kasseistroken die de autovering tot het uiterste testten. Zelfs de autokeuring zou er jaloers op zijn.

Na een lange werkdag keken we uit naar onze maaltijd. Maar wat bleek? Die was verstopt.
Gelukkig bracht de hulplijn snel duidelijkheid. Smakelijk iedereen!

In CC De Warandepoort bleek dat dit de eerste locatie was waar het gaas- en zwarte doek niet konden worden opgehangen. Het WhatsApp‑bericht van onze voorzitster voor de voorstelling in Mechelen enkele weken eerder indachtig, wisten we meteen wat doen: braaf stil zitten, niet geeuwen, niet snurken… Uiteindelijk viel dat allemaal reuze mee. En er was zelfs een voordeel: voor het eerst konden we Jan niet alleen horen, maar ook écht zien spelen.

De voorstelling verliep uitstekend, zelfs één van de betere, tot plots… onze dirigent het podium verliet. En net op het moment dat wij als orkest bijna opnieuw moesten inzetten. We wisten toen nog niet dat hij zich even onwel voelde.

Maar Toeterdonk zou Toeterdonk niet zijn. The show must go on. Onze coaching- en improvisatiesessies van voorbije jaren bewezen hun nut: een paar subtiele blikken tussen de muzikanten, een gedeeld instinct, en zonder aarzelen zetten we het atonale VENI CREATOR SPIRITUS op exact het juiste moment in … volledig zonder dirigent.

Gelukkig volstonden enkele happen frisse buitenlucht voor Simon om terug het podium op te stappen voor de finale. Jan hoorde pas ná de voorstelling wat er gebeurd was. Hij had er niets van gemerkt. Zo doen we dat bij Toeterdonk.

🚓 De terugweg: Tarsicius en de mysterieuze kruidenwijn

De terugrit huiswaarts had voor Tarsicius nog een onverwachte verrassing in petto: een politiecontrole. En jawel… Tarsi had prijs.
Laat ons meteen duidelijk zijn: zijn prijs was een BOB‑sleutelhanger. Maar dat ging niet zonder slag of stoot.

Had Tarsi stiekem van de kruidenwijn geproefd? Gilles had het nog gezegd: “Te veel kruidnagel… te weinig kaneel.”.
Of zou het het “magisch brouwsel van hennep en belladonna” geweest zijn?
Niemand gaat het met zekerheid kunnen zeggen.
Wat we wel weten is dat de alcosensor van de politie volledig tilt sloeg.

Dan maar controle van de boorddocumenten. Dankzij het archivaris‑detectivegehalte van bijzitter Paul werden de juiste boorddocumenten uiteindelijk tóch gevonden, diep weggestoken in het mythische dashboardkastje van Tarsi. Dat kastje bleek minder een opbergvak maar eerder een archeologische site: een collectie vervallen boordpapieren, een EHBO‑kit, flesjes water, stiften, een handvol cd’s en, voor de zekerheid, voldoende antivries om een volledige fanfare te ontdooien voor een openluchtconcert op de Zuidpool.

Gelukkig zaten er ook drie bevallige maar uitgeputte muzikantes in de auto: Lotte, Kristien en Claudine. Hun serene aanwezigheid zorgde ervoor dat de hele controleklus om 23u05 in alle rust werd afgerond. Een klein mirakel, en alweer een verhaal dat alleen op een Toeterdonk‑tournee kan gebeuren.

🎷Wanneer de jongste in stilte wacht… en dan de mooiste solo neerzet

De jongste van onze bende, ons Marian, speelde bijna elke voorstelling mee.

En hoe!

Haar solopassages in duet met de tekst van Jan bracht ze telkens met een vanzelfsprekend gemak en een schoonheid die het publiek én ons telkens opnieuw stil kreeg. Eigenlijk was het echt formidabel van Marian: na bijna een uur niets te moeten spelen, dan plots zo’n fragiele noten neerzetten: trefzeker, muzikaal en zonder één spoortje zenuwen.

Marian had het liefst alle voorstellingen gespeeld, maar ja… soms riep het schoolwerk luider dan Gilles.

🎉 6 juni – Deinze: de laatste voorstelling, een avond vol warmte en dankbaarheid

In het Leietheater in Deinze hing er al van bij aankomst een bijzondere sfeer. Normaal is Joeri steevast de eerste die ter plaatse is maar om 18u15 nog geen spoor van hem. Productieleidster Katinka overwoog al half om een opsporingsbericht te laten uitsturen. Gelukkig dook hij om 18u20 alsnog op, opgelucht gelach alom.

De soundcheck verliep vlot en in een heerlijk ontspannen groepssfeer. Er werden nog snel enkele groepsfoto’s gemaakt met de volledige crew voor de archieven.   En omdat we toch samen met Jan op het verhoogde podium stonden, besloten we om ons allemaal even Jan te wanen:

– Gilles. Geboren in 1404.
– Kleinzoon van Jean Decraon, zoon van Guy de la Valle.
– Heer de Rais, ridder, graaf van Brienne, heer van Chaptocé , heer van Pouzauges, maarschalk van Frankrijk.
– Maarschalk. De titel werd mij niet afgenomen.

Na de soundcheck volgde een gezamenlijk avondmaal met de muzikanten. Jan en Katinka werden er speciaal bij geroepen, want de Toeterdonk‑Gilles!‑crew had voor hen een aandenken voorzien.  

Maar ook Katinka had iets voor ons: Gilles!‑Cake en een sleutelhanger. Niet zomaar een lelie sleutelhanger, maar een verwijzing naar het wapenschild van Gilles de Rais én naar de slotwoorden van de voorstelling. Een mooi, symbolisch gebaar.

Ik ben nog een naam… gouden lelies op azuren veld…
Toen ik geboren werd was er een processie met kaarsen,
nu zal er ook een processie zijn in de straten van Nantes…
en de zwarte, stinkende wind van de God die ik was zal de kaarsen doven.
Het zij zo. Amen.”

Slotwoorden voorstelling Gilles!

De voorstelling zelf verliep vlekkeloos. Jan amuseerde zich zichtbaar, en de muzikale Gilles!‑crew gaf zich nog één keer volledig. Het publiek voelde dat en beloonde ons met warme appreciatie.  Bij het betreden van de foyer kregen we zelfs een spontaan extra applausje. Een klein moment, maar eentje dat binnenkomt.

En dan… was het voorbij. 
De laatste voorstelling. 
Een dubbel gevoel: trots dat we dit avontuur mochten meemaken, en tegelijk droefheid dat het erop zit.   Sommige muzikanten hadden het zichtbaar moeilijk om afscheid te nemen van het podium. En geef ze eens ongelijk.

❤️ Dankbaarheid

Onze dank gaat uit naar het Toneelhuis en de mensen van De Bourlaschouwburg. Wat een warm ontvangst iedere keer.

Een bijzondere dank gaat naar het keukenteam van de Bourlaschouwburg:
Vincent, Sira en Enio: jullie zorgden telkens opnieuw voor heerlijke maaltijden en een warm welkom.
“Zonder drank geen klank” zeggen ze wel eens. Maar voor ons de amateurmuzikanten was het maagje vullen tussen de ‘normale’ werkdag en onze ‘passie’ werkavond toch wel een heel welkom moment.

En natuurlijk dank aan tour crew: Jan Decleir en Brechtje, Katinka, Lutje, Jonas, toptechniekers Wim en Dominick, en het volledige productieteam voor het vertrouwen, de samenwerking en de magie die we samen mochten creëren.

🎭 Onvergetelijke ervaring

De tournee van Gilles! in 2026 was voor Fanfare Toeterdonk een onvergetelijke ervaring: muzikaal, organisatorisch, menselijk en soms zelfs komisch. We kijken met trots terug op elke voorstelling, elke rit, elke repetitie en elke ontmoeting.
Het was een uniek momentum om de fanfareklank te laten horen aan ruim 9200 toehoorders.

Wie het verhaal van de totstandkoming wil nalezen, vindt dat hier:
👉 Artikel over de totstandkoming van Gilles! (2025)

Kan je niet genoeg krijgen van Jan Decleir en muziek?
Onze dirigent Simon trekt er tijdens het cultuurseizoen 2026-2027 samen met I SOLISTI, Jan Decleir en het theatergezelschap Het Banket op uit voor de theatervoorstelling Fouché. Het is een mix van tekst, beeld en livemuziek over het intrigerende levensverhaal van Joseph Fouché (1759–1820). De voorstelling toont hoe een radicaal revolutionair uiteindelijk minister werd onder Napoleon en later koning Lodewijk XVIII, en trekt hiermee parallellen met de huidige maatschappij.

📜Addendum — Historische achtergrond bij Gilles!

Dit addendum biedt een overzicht van de historische figuren, plaatsen en begrippen die in de voorstelling Gilles! voorkomen. Het vormt een achtergrondkader voor wie de geschiedenis achter de theatervoorstelling beter wil begrijpen.

🧔‍♂️ Gilles de Rais (ca. 1404–1440) – (ook: de Retz, de Ray)

Maarschalk van Frankrijk, bondgenoot van Jeanne d’Arc en één van de rijkste edellieden van zijn tijd.
Zijn leven kende drie grote fases:

• Militaire glorie (1420–1430)
• Theatrale en religieuze extravagantie (1430–1435)
• Donkere periode van misdaden en occultisme (1435–1440)

Proces van Gilles de Rais: een chronologische tijdslijn (Engels)

Hij bezat meerdere kastelen in Bretagne en de Loirestreek.
Te bezoeken vandaag:

• Ruïnes van Champtocé
• Kasteel Tiffauges (zeer goed bewaard)
• Kasteel Pouzauges

🏰 Kasteel Champtocé

Een van Gilles’ belangrijkste residenties, mogelijk zijn geboorteplaats.
Bestaat nog: ruïnes op een heuvel boven de Loire.

🏰 Kasteel Pouzauges

Verkregen via zijn huwelijk met Catherine de Thouars.
Bestaat nog: goed bewaard kasteel, open voor bezoekers.

🏰 Kasteel Tiffauges

Het bekendste kasteel van Gilles, vaak geassocieerd met zijn misdaden.
Bestaat nog: indrukwekkende site met middeleeuwse demonstraties.

⛪ Kathedraal van Machecoul

De Kathedraal van Machecoul was in de 15e eeuw één van de belangrijkste religieuze gebouwen binnen het machtsgebied van Gilles de Rais.

• De kerk fungeerde als spiritueel hart van de streek.
• Ze stond onder invloed van de families de Rais en de Craon, die er aanzienlijke giften en privileges aan verbonden.
• Voor Gilles was Machecoul een plaats van prestige, waar hij zijn status als edelman en mecenas kon tonen.

De middeleeuwse kerk die Gilles kende, is gedeeltelijk verdwenen door oorlogen, branden en heropbouw. Toch blijft de historische site herkenbaar: delen van de funderingen, de structuur van het koor en enkele gotische elementen verwijzen nog naar het gebouw uit zijn tijd.

⛪ Klooster van de Carmelieten in Nantes

Gilles de Rais werd op 26 oktober 1440 geëxecuteerd door ophanging, waarna zijn lichaam op de brandstapel werd gelegd. Volgens de overlevering haalden enkele adellijke vrouwen zijn lichaam uit de vlammen en lieten het begraven in het koor van de kerk van het Karmelietenklooster (Notre‑Dame des Carmes) in Nantes, geheel volgens zijn laatste wens.

Huidige status van zijn graf en de locatie

• Vernietiging van de kerk: Tijdens de Franse Revolutie, in de jaren 1790, werd het Karmelietenklooster opgeheven en grotendeels afgebroken.
• Verdwijnen van de resten: In 1792, tijdens deze afbraak, verdwenen de overgebleven graven, waaronder dat van Gilles de Rais, en werden de resten verstrooid.
• Huidige locatie: De plek waar de voormalige kloosterkerk stond, bevindt zich vandaag ongeveer in het midden van de Rue des Carmes in Nantes.

🏰 Saint‑Étienne‑de‑Mer‑Morte

Saint‑Étienne‑de‑Mer‑Morte is een kleine gemeente in het westen van Frankrijk, in het departement Loire‑Atlantique, op de grens van Bretagne en Poitou. In de 15e eeuw maakte het deel uit van de uitgestrekte landerijen van Gilles de Rais.

• Het kasteel was één van de residenties van Gilles de Rais.
• In tegenstelling tot Tiffauges of Champtocé was het geen massieve vesting, maar eerder een versterkt herenhuis met bijgebouwen.
• Het lag strategisch aan de rand van moerassig gebied (Mer Morte = “dode zee”, verwijzend naar oude moerassen), wat het moeilijk toegankelijk maakte.

Enkel wat fundamenten en omwalling zijn nog zichtbaar van Gilles’ domein.

🧙‍♂️ François Prelati

François Prelati was een Toscaanse priester en zelfverklaard alchemist, magiër en demonoloog die in de jaren 1430 in de entourage van Gilles de Rais terechtkwam. Hij was een charismatische manipulator, iemand die zich graag voordeed als ingewijde in geheime kennis en verboden rituelen.

Volgens de processtukken:

• leidde Prelati rituelen en aanroepingen waarmee Gilles rijkdom, macht of bescherming hoopte te verkrijgen.
• beweerde hij dat hij contact had met verschillende demonen, waaronder Barron.
• gebruikte hij alchemistische symboliek en theatrale handelingen om Gilles te overtuigen dat de rituelen echt werkten.

Prelati was dus niet zomaar een medeplichtige, maar de architect van de occulte façade waarin Gilles geloofde.

👑 Beatrix de Rohan

Korte verloving met Gilles rond 1419.
Over haar dood is niets bekend. Geen bron bekend die een datum of oorzaak vermeld.
In de voorstelling wordt gezegd dat ze stierf aan de stuipen.

👑 Catherine de Thouars

Catherine de Thouars was de echtgenote van Gilles de Rais en stamde uit een van de oudste en invloedrijkste adellijke families van Bretagne en Poitou. Haar huwelijk met Gilles was niet alleen een persoonlijke verbintenis, maar vooral een politiek en economisch strategische alliantie.

Via Catherine erfde Gilles aanzienlijke bezittingen, waaronder:

• het kasteel van Pouzauges,
• meerdere domeinen in Poitou,
• en bijkomende inkomsten uit haar familiebezittingen.

Deze gebieden vormden een belangrijk deel van Gilles’ enorme rijkdom en gaven hem een nog grotere territoriale macht dan hij al had als maarschalk van Frankrijk.

✝️ Jean de Ferron &💰 Geoffroy de Ferron

Beide leden van de Ferron‑familie, actief in dezelfde regio en periode.

• Jean: priester
• Geoffroy: schatbewaarder van Bretagne

Waarschijnlijk broers of neven, gezien hun functies en geografische overlap.
In de voorstelling worden ze omschreven als broers.

👶 Dauphin Louis

Dauphin Louis was de Franse kroonprins en zou later koning Lodewijk XI worden. Gilles kende hem via het hof van Karel VII, waar hij als maarschalk van Frankrijk een van de meest gedecoreerde en invloedrijke edelen was.

Louis stond bekend om zijn achterdocht, politieke sluwheid en wantrouwen tegenover machtige edelen.

Louis is een schaduwfiguur in het verhaal: een herinnering aan Gilles’ vroegere status én aan de politieke wereld die hem uiteindelijk liet vallen.

🧔‍♂️ Roger de Briqueville

Roger de Briqueville was een edelman uit de entourage van Gilles de Rais, maar vooral een sleutelfiguur in de rechtszaak tegen hem. Hij komt voor in meerdere procesdocumenten uit 1440 en wordt daar genoemd als:

• vertrouweling van Gilles
• medeplichtige aan bepaalde rituelen
• getuige die belastende verklaringen aflegde
• bevestigde hij de aanwezigheid van Prelati, de alchemist
• en uiteindelijk een beschuldigde die probeerde zichzelf te redden

😈 Barron

Demon die door Prelati werd aangeroepen tijdens rituelen.
Zou rijkdom schenken in ruil voor offers.

In de 15e eeuw circuleerden talloze grimoire‑achtige teksten waarin demonen lijsten, hiërarchieën en namen werden opgesomd. Barron komt voor in:

• regionale Bretoense en Angevijnse volksmagie,
• en in latere compilaties van demonennamen die teruggrijpen op mondelinge bronnen.

Hij behoort niet tot de “grote” demonen zoals Asmodeus of Belial, maar tot de lagere geesten die men aanriep voor persoonlijke gunsten of wraak.

In de voorstelling schreeuwt Gilles “Barron!” als een wanhoopskreet:

• een aanroeping van een demon die hem kracht of vergelding zou kunnen geven,
• een symbolische rebellie tegen de kerkelijke rechters,
• en een verwijzing naar zijn historische reputatie van zwarte magie, alchemie en demonische pacten.

💸 Usura

Usura is Latijn voor woeker, maar het begrip droeg in de middeleeuwen een veel zwaardere morele lading.
In kerkelijke en juridische teksten verwees usura niet alleen naar het vragen van buitensporige rente, maar naar elke vorm van winst op geldleningen, iets wat door de Kerk als zondig, uitbuitend en onchristelijk werd beschouwd.

Het woord werd daarom vaak gebruikt als morele aanklacht tegen wie misbruik maakte van de financiële kwetsbaarheid van armen. Wanneer Gilles in de voorstelling “Usura!” naar de rechters schreeuwt, verwijst hij dus niet enkel naar woekerpraktijken, maar naar een hele cultuur van graaien, boetes, financiële druk en ongelijkheid die hij hen verwijt. Het is een woord dat tegelijk economische uitbuiting, kerkelijke hypocrisie en persoonlijke verontwaardiging samenvat.

🌿 Hennep en belladonna

Ingrediënten van middeleeuwse “magische” brouwsels.
Belladonna is giftig en werd geassocieerd met heksenrituelen.

In de middeleeuwen werden cannabis en planten uit de nachtschadefamilie (zoals belladonna, bilzekruid en doornappel) soms gebruikt in rituelen, zalven en drankjes die hallucinaties, trances of verdoving konden opwekken.

Belladonna (wolfskers) is echter bijzonder gevaarlijk/giftig. De plant bevat atropine en scopolamine, stoffen die zware hallucinaties, delirium, ademhalingsproblemen en zelfs de dood kunnen veroorzaken. Daarom is belladonna vandaag verboden als ingrediënt in voedingsmiddelen of dranken.

De naam belladonna komt uit het Italiaans en betekent letterlijk “mooie vrouw”.
Tijdens de Renaissance druppelde vrouwen het sap van de bessen in hun ogen om hun pupillen te verwijden. De atropine verlamt de kringspier van het oog. Grote, glanzende pupillen golden toen als aantrekkelijk.